Мемлекеттік органдар, монополист компаниялар, қоғамдық ұйымдары өкілдерінің және тәуелсіз сарапшылардың қатысуымен Астана қаласында Мемлекеттік реттеу мен тариф түзуді жетілдіру жөнінде екінші форум өтті.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің ашық саясат жүргізу бастамасы осылай іске асып отыр.
«Ашық алаңда ашық сұхбат» атты девизбен екі ай бұрын өткен бірінші Форумның нәтижесі бойынша кәсіпорындардан Агенттікке 50 астам ұсыныстар түсті.
Олар тарифтер және оларды есептеу әдіснамасын бекіту тәртібі туралы өзекті мәселелерді қозғады. Өзінің сөзінде Агенттік төрағасының бірінші орынбасары Н. Алдабергенов өтінім беру компаниясын ұйымдастыруда таяу арада болатын өзгерістер туралы айтты. Келесі жылдан бастап монополистер нақты бір күнге бағыт ұстамай (бұрын ол бірінші сәуір және бірінші қазан болатын) жылына бір реттен жиілетпей тарифтер қарау туралы өтініш жасай алады. Мұндай көзқарас неғұрлым прогресивті болып саналады және шет елдердің оң тәжірибесіне негізделген. Алайда Агенттік басшысы Бақытжан Сағынтаев «бұл дұрыс деп кесіп айтуға болмайды» деп байқады:
- Мен тариф бірінші қаңтардан бастап бекітілуге, ал қарау мерзімі, мысалы, бір жыл болуға тиіс деп есептеймін. Осы уақыт ішінде тараптардың пікірлері мен дәлелдемелерінің барлығын тиянақты талқылауға, зерделеуге болады. Шұғыл шешім қабылдаудан бас тарта отырып, тұтынушылардың да мүдделерін, табиғи монополиялар субъектілерінің де талаптарын қанағаттандыратын шешімдер қабылдауға келуші едік.
«Субъектілердің» өздері жаңа өзгерістермен келіссе де, қазіргі кезде көптеген жағдайларда «өтінімдерді қарау кезінде шамалы төрешілдік көзқарас үстемдік етеді» деп шағымданды:
- Бізге барлық көрінетін және көрінбейтін сылтаулармен бас тартуға бағытталған рәсімдер бар, - деп атап өтті «KEGOC» вице-президенті Алмасадам Сатқалиев.
Дегенмен кейбір «техникалық» кемшіліктер ТМРА-ның сіңірген еңбегін алып тастамайды. Табиғи монополия саласын реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамасы – ТМД-да ең сапалы. Бұл жергілікті де, шетелдік те мамандардың пікірі. Форумға қатысушылардың басым көпшілігі Достастықтың бүкіл кеңістігінде жаңа нормативтік-құқықтық базаны қалыптастырумен айналысатын жұмыс тобын құру қажеттілігімен келісті.
1991 жылы Монополияға қарсы комитетті құру басында болған Тауар өндірушілер мен сарапшылар одағының президенті Николай Радостовец Агенттік жұмысының жоғары деңгейін атап өтті. Сарапшы сондай-ақ ТМРА қызметінің аясын кеңейтуді ұсынды:
- Бізді тарифтердің өсуі тауар-материалдық құндылықтарға арналған шығыстар нормаларының, еңбекті пайдаланудан туындайтын өзгерістермен байланысты болуы өте алаңдатады. Әдетте, Агенттік қабылдаған шешімдерінен шыға алмай қалады. Агенттікке нормалау жөніндегі функцияларды беру жөніндегі мәселені қою керек... Басқа елдерде нормалаумен реттеушілер деп аталатын монополияға қарсы ведомстволар айналысады. Табиғи монополиялар субъектілеріне лицензиялар беру олардың айрықша құзыреті болып табылады. Біз осындай өркениетті практиканы Қазақстанда да көргіміз келеді. Салалық министрліктер жалпы әлемдік стандарттарға көшуді дұрыс қабылдауға тиіс.
ТМРА-ның төрағасы қонақты жалпы қолдады, ал монополист-компаниялардың өкілдері болса абайлық танытып отырды. Көп ұзамай қоғамдық талқылау дәстүрлі өзара кінә қою және наразылық білдірумен пікірсайысқа айналды. Монополистерге өздерінің жабдықтарын жаңартуға ниет білдірмей отырғанына орай айып тағылды. Осының салдарынан едәуір нормативтік-техникалық ысыраптар болады. «Айыптылар» жабдықтарды жаңғыртуға қызметтерге тарифтер көтеру түрінде «қаржылық ынталандырудың болмауымен» ақталды. Дегенмен бірде бір қатысушы ең бастысы: тараптар бір бірін тыңдай бастады, ал ымыра мүмкін әрі оған жетуге болатынын жоққа шығарған жоқ. Ал оған жетуге осындай кездесулер көмектеседі.
Светлана Антончева, «Казахстанская правда», 22 желтоқсан
